آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)
52
مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)
بديع الملك را از جمله شاگردان آقا على شمردهاند « 1 » ، اما نه در مقدمه بدايع الحكم و نه در متن سئوالات اشارهاى به رابطهء استادى و شاگردى نشده است ، چنين رابطهاى در صورت وجود قطعا از سوى استاد و شاگرد تصريح مىشد « 2 » ، در ديگر منابع نيز هيچ اشارهاى به اين مطلب نشده است ، لذا شاگردى بديع الملك نزد آقا على ، احراز نشده است . بههرحال آقا على حداقل با سه طريق امكان آشنايى با فلسفه و انديشهء معاصر غرب را داشته است يكى از طريق كنت دو گوبينو ، ديگرى از طريق بديع الملك ميرزا و سوم از طريق محمد حسن خان اعتماد السلطنه ، هرچند آثار آقا على به ويژه اواخر بدايع الحكم نشان مىدهد كه آقا على در اين طريق چندان گامى برنداشته است . 6 . شيخ آقا بزرگ طهرانى ( 1293 - 1389 ) محمد محسن رازى مشهور به شيخ آقا بزرگ طهرانى كتابشناس و رجل بزرگ معاصر صاحب دائرة المعارف كتاب شناختى الذريعة فى تصانيف الشيعه و نيز مجموعهء عظيم طبقات اعلام الشيعه ، در كتاب اخير ضمن تجليل از آقا على مدرس نوشته است : « ادركت اواخر ايامه فى طهران و تشرفت بخدمته كثيرا » « 3 » ظاهرا شيخ آقا بزرگ در دوران نوجوانى محضر آقا على را درك كرده است . در همين كتاب تذكر داده است كه « و قد حضرت تشييعه العظيم الى مشهد عبد العظيم و زرت كرارا مرقده » « 4 » . 8 . وفات حكيم مؤسس آقا على مدرس پس از عمرى حيات پربركت در شب شنبه 17 ذى القعده سال 1307 هجرى قمرى ( مطابق با 1268 هجرى شمسى و 1889 ميلادى ) در تهران به رحمت ايزدى پيوست و در شهر رى بين مرقد حضرت عبد العظيم حسنى و حمزه ( ع ) مدفون شد . آنچنانكه از آخرين كتاب ناتمام وى برمىآيد پايان عمر حكيم مؤسس با دردى جانكاه همراه بوده
--> ( 1 ) . دكتر سيد مصطفى محقق داماد ، مجله نامه فرهنگستان علوم ، شماره 4 ، ص 141 . ( 2 ) . رجوع كنيد به نحوهء توصيف آقا على از بديع الملك ميرزا در مقدمهء بدايع الحكم . اين قسمت از مقدمه در صفحه 46 همين مقدّمه ذكر شد . ( 3 و 4 ) . نقباء البشر فى القرن الرابع عشر ، طبقات اعلام الشيعه القسم الرابع من الجزء الاول ، ص 1474 .